शास्त्रकोषः

त्रयो रोगाः इति निजागन्तुमानसाः । तत्र निजः शारीरदोषसमुत्थः , आगन्तुर्भूतविषवाय्वग्निसम्प्रहारादिसमुत्थः, मानसः पुनरिष्टस्य लाभात् लाभाच्चानिष्टस्योपजायते ।(चरकसंहिता सूत्रस्थानं 11.45)

ಮಾನವರಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗಗಳು 3 ವಿಧವಾಗಿವೆ, ನಿಜ – ಆಗಂತು ಹಾಗೂ ಮಾನಸ. ಶರೀರದಲ್ಲಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಗಳ ವೈಷಮ್ಯದಿಂದುಂಟಾಗುವ ರೋಗಗಳು ನಿಜರೋಗಗಳು. ಪಿಶಾಚ, ವಿಷ, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ ಮೊದಲಾದ ಕಾರಣದಿಂದುಂಟಾಗುವ ರೋಗ ಆಗಂತು. ಅಭೀಷ್ಟವಸ್ತು/ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಿಂದ, ಅನಿಷ್ಟವಸ್ತುವಿನ/ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿ/ಸಂಸರ್ಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವುದು ಮಾನಸರೋಗ. 

मानव को तीन प्रकार के रोग संभव होते हैं – निज, आगन्तुक और मानसिक । शरीर में वात पित्त और कफ यह तीन गुण विषम होनेपर निजरोग उत्पन्न होते हैं । पिशाच, वायु, अग्नि, विष इत्यादि कारणों से आगन्तुक रोग होते हैं । इच्छित वस्तु/व्यक्ति की प्राप्ति से और अनिष्टवस्तु/व्यक्ति के प्राप्ति से मानसिकरोग होते हैं ।

The illness which may happen to man has 3 types called Nija, Agantu and Manasik. Illness which is created by the variations of Vata, Pitta, Kapha in the human body is called as Nija. Illness which is created by demons, poison, air, fire is called as Agantu. And the illness caused by connection with dear ones/things and nasty people/things is called as Manasik. 

शास्त्रकोषः

त्यागः प्रज्ञापराधानम् इन्द्रियोपशमः स्मृतिः ।

देशकालात्यविज्ञानं  सद्वृत्तस्यानुवर्तनम् ।

आगन्तूनाम् अनुत्पत्तौ एष मार्गो निदर्शितः ॥( चरकसंहिता सूत्रस्थानम् 53-54)

ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವಿಷಯಲಂಪಟತನವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಪುತ್ರಮಿತ್ರಾದಿ ಸಂಬಂಧಗಳ ನಶ್ವರತೆಯನ್ನು ಆಗಾಗ ಅನುಸಂಧಾನಗೈಯುವುದರಿಂದ ಅಸೂಯೆ, ಶೋಕ ಮೊದಲಾದ ಮನೋರೋಗಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಭೂತ - ವಿಷ – ವಾಯು ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ಆಗಂತುರೋಗಗಳನ್ನು ದೇಶ – ಕಾಲ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪರಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪರಿಹರಿಸಬೇಕು.

इन्द्रियों की विषयवासना का निग्रहकरने से और पुत्रमित्र इत्यादि संबंधों की नश्वरता का अनुसंधान करने से असूया शोक इत्यादि मनोरोगों का शमन होता है । भूत, विष, वायु इत्यादियों से होनेवाले आगन्तुक रोगों को देशकाल और आत्मज्ञान का सामर्थ्य जानकर मिटा सकते हैं ।

By controlling the sense organs from worldly desires and thinking about the impermanency of our relationship with the dear ones we should soothe the illness of mind. The illness which comes from ghosts, poison and air should be solved by the knowledge of self.

शास्त्रकोषः

ईर्ष्याशोकभयक्रोधमानद्वेषादयश्च ये ।

मनोविकारास्तेप्युक्ताः सर्वे प्रज्ञापराधजाः ॥( चरकसंहिता सूत्रस्थानम् 52)

ಅಸೂಯೆ, ಶೋಕ, ಭಯ, ಕ್ರೋಧ, ಅಹಂಕಾರ, ದ್ವೇಷ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಮನೋರೋಗಗಳಾಗಿವೆ.

असूया, शोक, भय, क्रोध, अहंकार, द्वेष, यह सारे प्रज्ञापराध से उत्पन्न होनेवाले मनोरोग हैं ।

Jealousy, mourning, fear, anger, ego, hatred these are the illnesses of mind caused by Prajnaparadha.

शास्त्रकोषः

ये भूतविषवाय्वग्निसंप्रहारादिसम्भवाः ।

नृणामागन्तवो रोगाः प्रज्ञा तेष्वपराध्यति ॥ (चरकसंहिता सूत्रस्थानम् 7.51)

ಮಾನವನಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಂತುರೋಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧವು ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಿಶಾಚಾದಿಗಳಿಂದ, ವಿಷ – ವಾಯು - ಅಗ್ನಿ ಇವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗವು ಆಗಂತು ರೋಗವು. ಅಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಯೆ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧ.

मानव को होनेवाला रोगों में आगन्तु रोग का कारण बुद्धि से किए जानेवाले अपराध हैं । पिशाच आदि से, विष, वायु, और अग्नि इनसे होनेवाला रोग आगन्तुक रोग है । अज्ञान और अयथार्थज्ञान ही बुद्धि से किए जानेवाले अपराध हैं ।

An illness called Agantu is caused by Prajnaparadha. And the Agantu is basically created by demons, poison, air and fire. Ignorance and misconception is Prajnaparadha.

शास्त्रकोषः

परुषस्य अतिमात्रस्य सूचकस्यानृतस्य च ।

वाक्यस्याकालयुक्तस्य धारयेद् वेगमुत्थितम् ॥( चरकसंहिता – सूत्रस्थानं 7.28)

ಮಾನವನು ತಡೆಹಿಡಿಯಬೇಕಾದ ವಾಚಿಕವೇಗವು 5 ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ಇತರರಿಗೆ ನೋವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಮಾತು, ಅತಿಯಾದ ಮಾತು, ಇತರರಿಗೆ ಆಗಿರುವ ಅನಿಷ್ಟವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಮಾತು, ಸುಳ್ಳುನುಡಿ, ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಲ್ಲದ ಮಾತು.

मनुष्य ने पाँच मौखिक गतिविधियों पर ध्यान देना चाहिये । वह हैं- दूसरों को दुख पहुँचानेवाले शब्द, अतिरिक्त या अधिक शब्द, लोगों को हुये कष्ट को व्यक्त करनेवाले शब्द, असत्यकथन और सन्दर्भरहित शब्द ।

Man should control five oral forces. Words which cause pain to others, words which are redundant, words which express the nasty happened to others, lies, words which are not contextual. 

शास्त्रकोषः

लोभशोकभयक्रोधमानवेगान् विधारयेत् ।

नैर्लज्ज्येर्ष्यातिरागाणमभिध्यायाश्च बुद्धिमान् ॥( चरकसंहिता – सूत्रस्थानं 7.27)

ಮಾನವನು ತಡೆಹಿಡಿಯಬೇಕಾದ ವೇಗಗಳು ಮೂರುವಿಧವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಮಾನಸಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವೇಗ. ಇದು 9 ವಿಧವಾಗಿದೆ. ಲೋಭದಿಂದ ಅನುಚಿತಯಾಚನೆ, ಬಂಧುಮರಣಾದಿದುಃಖದಿಂದುಂಟಾಗುವ ದೈನ್ಯ, ತನಗಾಗಬಹುದಾದ ಅಪಕಾರದ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೈನ್ಯ, ಕ್ರೋಧ, ಅಹಂಕಾರ, ನಿರ್ಲಜ್ಜೆ, ಈರ್ಷ್ಯ, ಅತಿಆಶೆ, ಇತರರಬಗ್ಗೆ ದ್ರೋಹಚಿಂತನೆ.

Man should control three forces. In which the first one is the force which is caused by mind which has nine types. Improper begging caused by lust, grieve caused by the death of dear ones, humbleness caused by thinking the disgrace which may happen to us, anger, ego, shamelessness, enviousness, greed, thinking about betrayal. 

शास्त्रकोषः

स वेगान् धारयेद्धीमान् जातान् मूत्रपुरीषयोः ।

न रेतसो न वातस्य न छर्द्याः क्षवथोर्न च  ॥

नोद्गारस्य न जृम्भायाः न वेगान् क्षुत्पिपासयोः ।

न बाष्पस्य न निद्रायाः निःश्वासस्य श्रमेण च ॥ (चरकसंहिता – सूत्रस्थानं 7.3-4)

ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಹಲವು ವೇಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಕೂಡದು. ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದರಿಂದ ರೋಗವುಂಟಾಗುವುದು. ತಡೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಡಬಾರದ 13 ವೇಗಗಳಿವು – ಹಸಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ನಿದ್ದೆ, ಕಣ್ಣೀರು, ತೇಗುವಿಕೆ, ಆಕಳಿಕೆ, ಶ್ರಮದಿಂದುಂಟಾದ ನಿಶ್ವಾಸ, ಸೀನು(ಕೆಮ್ಮಲು), ವಾಂತಿ, ಪ್ರಾಣಾಪಾನಾದಿ ವಾಯು, ರೇತಸ್ಸು, ಮೂತ್ರ ಹಾಗೂ ಮಲ. 

We should not hold down some of forces arise in the body. It creates an illness when we hold them down. Those 13 forces are – hunger, thirst, sleep, tears, eruct, yawn, breathe out caused by hard work, sneeze, vomiting, Vayu like Prana and Apaana, sperm, urine and excrement.   

शास्त्रकोषः

दोषाः पुनस्त्रयो वातपित्तश्लेष्माणः । ते प्रकृतिभूताः शरीरोपकारका भवन्ति । विकृतिमापन्नास्तु नानाविधैः विकारैः शरीरमुपतापयन्ति ।(चरकसंहिता, विमानस्थानम् १.५)

ಶರೀರದಲ್ಲಿರುವ ದೋಷಗಳು ಮೂರುವಿಧ ವಾತ-ಪಿತ್ತ-ಕಫ. ಇವು ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಶರೀರದ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಉಪಕರಿಸುತ್ತದೆ. ದೋಷಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ವಿಷಮಗೊಂಡಾಗ ಶರೀರವು ರೋಗಗ್ರಸ್ತವಾಗುವುದು.

तीन प्रकार के दोष रहते हैं – वात, पित्त, और कफ । यदि यह तीन दोष शरीर में समप्रमाण में रहे तो स्वास्थ्य के लिए हितकारक रहते हैं । यदि यह दोष विकृत बन जाएं तो शरीर को दुःख प्रदान करते हैं ।

 There are three types of Doshas – Vata, Pitta, and Kapha. The three Doshas being in a balance proportion are beneficial for our health. If these Doshas get unbalanced, they prove miserable for our body.

शास्त्रकोषः

कटुतिक्तकषायाः वातं  जनयन्ति, मधुराम्ललवणास्त्वेनं शमयन्ति । कट्वम्ललवणाः पित्तं जनयन्ति, मधुरतिक्तकषायास्त्वेनच्छमयन्ति । मधुराम्ललवणाः श्लेष्माणं जनयन्ति, कटुतिक्तकषायास्त्वेनं शमयन्ति ।  (चरकसंहिता विमानस्थानम् १.६)

ಖಾರ, ಕಹಿ, ಒಗರು ಇವು ಮೂರು ರಸಗಳು ವಾತದೋಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸಿಹಿ, ಹುಳಿ, ಉಪ್ಪು ಈ ಮೂರು ರಸಗಳು ವಾತವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

        ಖಾರ, ಹುಳಿ, ಉಪ್ಪು ಇವು ಮೂರು ಪಿತ್ತದೋಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಿಹಿ, ಕಹಿ, ಒಗರು - ಇವು ಮೂರು ಪಿತ್ತದೋಷವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

        ಸಿಹಿ, ಹುಳಿ, ಉಪ್ಪು ಇವು ಮೂರು ರಸಗಳು ಕಫವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಖಾರ, ಕಹಿ, ಒಗರು ಇವು ಮೂರು ಕಫವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

तीखा, कडवा, और कषाय यह रस वातदोष का कारण हैं ।  मीठा, खट्टा और नमकीनरस तो वातदोष का शमन करते हैं । कडवा, खट्टा और नमकीन यह पित्तजनक रस हैं तथा मीठा, कडवा और कषाय पित्तका ह्रास करते हैं । मीठा, खट्टा और नमकीन यह रस श्लेष्मा (कफ) की उत्पत्ति कराते हैं और तीखा, कडवा और कषाय यह स्वाद श्लेष्मा का विघटन (नाश) करते हैं ।

   

 Spicy, bitter and astringent are the three causes of ‘Vatadosha’. Sweet, sour, and salty are the three tastes which subside the vata in our body. Bitter, sour and spicy food generate Pittadosha whereas, sweet, bitter and astringent cuisines decrease the Pitta level. Sweet, sour, and salty things create kapha whereas   spicy, bitter and astringents of those demolish the kapha in our body.  

शास्त्रकोषः

रसास्तावत् षट् मधुराम्ललवणकटुतिक्तकषायाः । ते सम्यगुपभुज्यमानाः शरीरं यापयन्ति । मिथ्योपभुज्यमानास्तु खलु दोषप्रकल्पाय अवकल्पन्ते ॥ (चरकसंहिता विमानस्थानम् १.५)

ಸಿಹಿ, ಹುಳಿ, ಉಪ್ಪು, ಖಾರ, ಕಹಿ ಹಾಗೂ ಒಗರು – ಹೀಗೆ ಆರುವಿಧವಾದ ರಸಗಳು ಆಹಾರಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಶರೀರದಲ್ಲಿರುವ ದೋಷಗಳು ಸಾಮ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಶರೀರವು ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವುದು. ರಸಗಳ ಸೇವನೆಯು ಕ್ರಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ ದೋಷಗಳಪ್ರಮಾಣವು ಏರುಪೇರಾಗಿ ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು.      

   

Sweet, Sour, Salty , spicy, bitter, astringent are the six types of tastes(Rasa) found in the food. If all of these Rasas are consumed in the proper manner, then the Doshas (Vaata Pitta Kapha) in our body remain stable thus maintaining our health. If the manner of consuming these Rasas is disturbed then the changes caused in the state of the three Doshas may lead to different diseases.

मधुर, आम्ल(खट्टा), नमकीन, तीखा, कडवा कषाय यह छह प्रकार के रस हमारे भोजनपदार्थो में रहते हैं । यह सारे यदि विधिवत स्वीकार किए जाए तो शरीर में मौजूद दोष साम्यावस्था में रहते हैं । जिससे हमारा शरीर आरोग्यपूर्ण रहता है । रसों का सेवनक्रम अगर उल्लंघित हो तो दोष मे बदलाव होने से रोगों की निष्पत्ति होना सम्भव है ।