शास्त्रकोषः

जिह्वामूले तु कुः प्रोक्तो दन्त्योष्ठ्यो  वः स्मृतो बुधैः ।

ए ऐ तु कण्ठतालव्या ओ औ कण्ठोष्ठजौ स्मृतौ ॥(पाणिनीयशिक्षा १८)

ಕಕಾರ ಮತ್ತು ಖಕಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ವಿಸರ್ಗವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಆ ವಿಸರ್ಗದ ಉತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನ ಜಿಹ್ವಾಮೂಲ, ವಕಾರದ ಉತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನ ದಂತ ಮತ್ತು ಓಷ್ಠ(ತುಟಿ), ಏಕಾರ ಮತ್ತು ಐಕಾರಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನ ಕಂಠತಾಲು. ಓಕಾರ ಮತ್ತು ಔಕಾರಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನ ಕಂಠೋಷ್ಠವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ककार या खकार से पहले स्थित विसर्ग को जिह्वामूलीय कहते हैं । उसका स्थान जिह्वामूलीय है । वकार का स्थान दांत और होंठ हैं । ए और ऐ का स्थान कण्ठतालु तथा ओ और औ का स्थान कण्ठोष्ठ है ।

The visarga which lies before the ककार and खकार  is called as जिह्वामूलीय. Its place is jihvaamooleeya itself. The place of  व is teeth and the lips. The places of ए and ऐ are throat and taalu whereas, throat and lips are the utterance places of the letters ओ,औ. 

शास्त्रकोषः

कण्ठ्यावहाविचुयशास्तालव्या ओष्ठजावुपू ।

स्युर्मूर्धन्या ऋटुरषा दन्त्या लृतुलसाः स्मृताः ॥(पाणिनीयशिक्षा १७)

ಅಕಾರ, ಕವರ್ಗ, ಹಕಾರಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನ ಕಂಠ. ಇಕಾರ, ಚವರ್ಗ, ಯಕಾರ, ಶಕಾರಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ಥಾನ ತಾಲು. ಉಕಾರ, ಪವರ್ಗಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನ ಓಷ್ಠ (ತುಟಿ). ಋಕಾರ, ಟವರ್ಗ, ರ(ರೇಫ), ಷಕಾರಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ಥಾನ ಮೂರ್ಧಾ. ಲೃಕಾರ, ತವರ್ಗ, ಲಕಾರ, ಸಕಾರಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನ ದಂತ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. 

अकार, कवर्ग और हकार का उच्चारणस्थान कण्ठ है । इकार, चवर्ग, यकार और शकार का स्थान तालु है । उकार और पवर्ग का स्थान होंठ है । ऋकार, टवर्ग, रेफ और षकार का स्थान मूर्धा है । लृकार, तवर्ग, लकार, सकार का स्थान दांत हैं ।

The uttterence places of letters are as follows-

अ,कवर्ग,ह – throat

इ,चवर्ग,य,श- taalu

उ, पवर्ग- lips

ऋ, टवर्ग, र, ष- moordhaa

लृ, तवर्ग,ल,स- teeth

शास्त्रकोषः

हकारं पञ्चमैर्युक्तम् अन्तस्थाभिश्च संयुतम् ।

औरस्यं तं विजानीयात् कण्ठ्यमाहुरसंयुतम् ॥(पाणिनीयशिक्षा १६)

ಹಕಾರದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ಥಾನವು ಕಂಠವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವರ್ಗದ ಅಂತಿಮ ಅಕ್ಷರದೊಂದಿಗೆ   ಅಥವಾ ಅಂತಸ್ಥವರ್ಣಗಳ(ಯ, ರ, ಲ, ವ) ಜೊತೆಗೆ ಹಕಾರಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ  ಅದರ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ಥಾನವು ಹೃದಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಬ್ರಹ್ಮ, ವಹ್ನಿ ಇತ್ಯಾದಿ) .

हकार का मूलस्थान कण्ठ है । लेकिन यदि वह वर्ग के अन्तिम वर्ण के साथ अथवा अन्तस्थ वर्णों के साथ युक्त हो जाए, तो उसका स्थान उर हो जाता है । (यथा- ब्रह्मा, वह्निः, जिह्वा)

The utterance place of the letter ह is throat. Moreover, if it joins with the last letters of vargas or the anthastha letters, its sthaana gets changed to chest. (ex.- ब्रह्मा, वह्निः, जिह्वा)

शास्त्रकोषः

अष्टौ स्थानानि वर्णानाम् उरः कण्ठः शिरस्तथा ।

जिह्वामूलश्च दन्ताश्च नासिकोष्ठौ च तालु च ।।(पाणिनीयशिक्षा १३)

ಹೃದಯ, ಕಂಠ, ಶಿರಸ್ಸು, ಜಿಹ್ವಾಮೂಲ, ದಂತ, ನಾಸಿಕ, ತುಟಿ, ತಾಲು ಇವು ವರ್ಣಗಳ ಎಂಟು  ಉತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ಥಾನಗಳು.

वर्णों के ८ उच्चारणस्थान हैं – उर, कण्ठ, मस्तिष्क, जिह्वामूल, दाँत, नाक, होंठ तथा तालु ।

There are 8 places of utterance of letters. Chest, throat, head, jihvaamool, teeth, nose, lips and taalu.

शास्त्रकोषः

उदात्तश्चानुदात्तश्च स्वरितश्च स्वरास्त्रयः ।

ह्रस्वो दीर्घः प्लुत इति कालतो नियमा ह्यचि ॥(पाणिनीयशिक्षा ११)

ಅಚ್ ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವರ ಹಾಗೂ ಕಾಲ ಎಂದು ಎರಡು ಭೇದಗಳಿವೆ. ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತ, ಅನುದಾತ್ತ, ಸ್ವರಿತ ಎಂಬುದಾಗಿ ಮೂರು ಭೇದಗಳು, ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹ್ರಸ್ವ-ದೀರ್ಘ-ಪ್ಲುತ ಎಂಬುದಾಗಿ ಮೂರು ಭೇದಗಳು ಇವೆ.

स्वरवर्णों में स्वरभेद से उदात्त, अनुदात्त और स्वरित यह तीन भेद हैं । कालभेद से ह्रस्व, दीर्घ और प्लुत यह तीन भेद हैं ।

The swara letters are divided into udaatta, anudaatta, and swarita according to swara. They are also divided as hrasva, deergha and pluta according to the difference of time during the utterance of letters. 

शास्त्रकोषः

स्वरा विंशतिरेकश्च स्पर्शानां पञ्चविंशतिः ।

यादयश्च स्मृता ह्यष्टौ चत्वारश्च यमाः स्मृताः ॥(पाणिनीयशिक्षा ४)

೨೧ ಸ್ವರಗಳು, ೨೫ ಸ್ಪರ್ಶವರ್ಣಗಳು, ಯ-ರ-ಲ-ವ ಇತ್ಯಾದಿ ೮ ವರ್ಣಗಳು, ೪ ಯಮವರ್ಣಗಳು  ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

२१ स्वर, २५ स्पर्शवर्ण, य व र ल इत्यादि ८ वर्ण तथा ४ यमवर्ण बताए गये हैं । 

There are 21 swar, 25 sparsha letters, 8 yaadi letters, and 4 yama letters. 

शास्त्रकोषः

त्रिषष्टिश्चतुःषष्टिर्वा वर्णाः शम्भुमते मताः ।

प्राकृते संस्कृते चापि स्वयं प्रोक्ताः स्वयम्भुवा ॥(पाणिनीयशिक्षा ३)

ಪ್ರಾಕೃತದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ೬೩ ಅಥವಾ ೬೪ ವರ್ಣಗಳು ಇವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸ್ವಯಂ ಶಿವನೇ ನುಡಿದಿದ್ದಾನೆ.

भगवान शिव ने प्राकृत और संस्कृत भाषा में ६३ अथवा ६४ वर्ण बताए हैं ।

Lord Shiva has instructed 63 or 64 letters in prakrit and samskrit language.

शास्त्रकोषः

व्याघ्री यथा हरेत् पुत्रान् दंष्ट्राभ्यां न च पीडयेत् ।

भीता पतनभेदाभ्यां तद्वद् वर्णान् प्रयोजयेत् ॥(पाणिनीयशिक्षा,२५)

ತಾಯಿಹುಲಿಯು ತನ್ನ ಮರಿಗಳನ್ನು ಬಾಯಿಯಿಂದ ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹಲ್ಲುಗಳ ನಡುವೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳದಂತೆ , ಆದರೆ ಇನಿತೂ ನೋವಾಗದಂತೆ ಹೇಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು .

जिस प्रकार कोई बाघिन अपने बछ्डे को दातों से कोई बाधा उत्पन्न न करते हुए उसके गिरने का डर रखते हुए, अपने मुख से लेकर जाती है, उसी प्रकार वर्णों का उच्चारण करना उचित है । 

We must utter the letters as same as a tigress who while carrying her cub by her mouth, stays conscious of nor hurting neither making it fall down.