शास्त्रकोषः

न शक्यते मनो जेतुं विना युक्तिमनिन्दिताम् ।

अङ्कुशेन विना मत्तो यथा दुष्टमतङ्गजः ।

अध्यात्मविद्याधिगमः साधुसङ्गतिरेव च ।

वासना संपरित्यागः प्राणस्पन्दनिरोधनम् ।

एतास्ता युक्तयः पुष्टाः सन्ति चित्तजये किल ॥ (मुक्तिकोपनिषत् २.४३-४५)

ಮದವೇರಿದ ದುಷ್ಟಸಲಗವನ್ನು ಅಂಕುಶವಿಲ್ಲದೇ ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದಸಾಧ್ಯ. ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಗ್ಯ ಯುಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸದೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸುವುದು, ಸಾಧುಜನಗಳ ಸಹವಾಸ, ವಾಸನೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು, ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ ನಿಗ್ರಹ – ಇವಿಷ್ಟು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾದ ಉಪಾಯಗಳಾಗಿವೆ.

उन्मत्त हाथी का अंकुश के बिना निग्रहण करना साध्य नही हैं । वैसे ही योग्य युक्तियों का उपयोग न किये हुए मन के उपर विजय पाना असाध्य  हैं । आत्म विद्या का अभ्यास करना, साधुजनों का सत्संग, वासनाओं का परित्याग, प्राणक्रिया का निग्रह यह सब मन पर विजय पाने के समर्थ उपाय हैं । 

Controlling a ferocious elephant without a goad is impossible. Similarly, controlling our mind without the use of proper ticks is not possible. Learning the self knowledge of one’s  soul, expressing  the company of good people,  leaving our Vaasanas, control over the breath, are the proper means of winning the control over the mind.    

शास्त्रकोषः

दृढभावनया त्यक्तपूर्वापरविचारणम्।

यदादानं पदार्थस्य वासना सा प्रकीर्तिता॥ (मुक्तिकोपनिषत् २.५७)

ಧೃಡವಾದ ಭಾವನೆಯಿಂದ, ಹಿಂದೆಮುಂದೆ ವಿಚಾರಮಾಡದೆ ಒಂದುವಸ್ತುವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ “ವಾಸನೆ” ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

दृढ रूप से विचार किये बिना, पूर्वापर विचार के बिना किसी भी वस्तु को सत्य मानना ही वासना कही जाती हैं ।

Perception of a thing without a thorough thinking is called the “Vaasana”.

शास्त्रकोषः

द्वे बीजे चित्तवृक्षस्य वृत्तिव्रततिधारिणः ।

एकं प्राणपरिस्पन्दो द्वितीयं दृढवासना ॥ (मुक्तिकोपनिषत् २.४८)

ಮಾನವನ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಚಿಂತೆ, ಹರ್ಷ, ರಾಗ, ದ್ವೇಷ ಮೊದಲಾದ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ವೃತ್ತಿಗಳು ನಿರಂತರ ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ವೃತ್ತಿಗಳೆಂಬ ಲತೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಚಿತ್ತವೆಂಬ ವೃಕ್ಷದ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಎರಡು ಬೀಜಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ ಸ್ಪಂದನೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಬಲ ವಾಸನೆ.

मानव के मन में चिन्ता, खुशी, अनुराग, द्वेष इत्यादि विभिन्न प्रकार की वृत्तियों अविरत रूप से निर्माण होती हैं । वृत्तिरूपी लता को आश्रय देनेवाले चित्तरूप पेड के अस्तित्व का कारण दो बीज हैं- एक प्राण वायु का स्पंदन और दूसरा – प्रबल कर्म वासना ।

The different tendencies like worry, pleasure, love, hatred get emerged in human mind continuesouly. Mind (Chitta) is the tree supporting the creeper called tendency(Vrittis). There are two reasons behind the presence of mind – the oxygen movement and the desire to work. 

शास्त्रकोषः

शुभाशुभाभ्यां मार्गाभ्यां वहन्ती वासनासरित् ।

पौरुषेण प्रयत्नेन योजनीया शुभे पथि ॥ (मुक्तिकोपनिषत् 2.5)

ವಾಸನೆಯೆಂಬ ನದಿಯು ಶುಭಮಾರ್ಗದಲ್ಲೂ ಅಶುಭಮಾರ್ಗದಲ್ಲೂ ಹರಿಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಮಾನವನು ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಶುಭಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ವಾಸನಾನದಿಯನ್ನು ಸೆಳೆಯಬೇಕು.

वासनारूपिणी नदी शुभ ओर अशुभ दोनों मार्गों से बहती है । मानव ने अपने स्वप्रयत्न से वासना नदी का प्रवाह शुभमार्ग मे लाना चाहिए ।

The river of our imprints of action  flow from both, good and bad path. Human should make river flow on the right path by his own efforts.